۴۴۲ـ یَـٰٓأَیُّهَا ٱلَّذِینَ ءَامَنُوٓا۟ أَوْفُوا۟ بِٱلْعُقُودِ ۚ أُحِلَّتْ لَکُم بَهِیمَهُ ٱلْأَنْعَـٰمِ إِلَّا مَا یُتْلَىٰ
عَلَیْکُمْ غَیْرَ مُحِلِّى ٱلصَّیْدِ وَأَنتُمْ حُرُمٌ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ یَحْکُمُ مَا یُرِیدُ [۵:۱]
ای مؤمنان! به پیمانها و قراردادها وفا
کنید (اعمّ از عقدها و عهدهای مشروع انسان با انسان، یا انسان با خدا. بعد از
ذبح، خوردن گوشتِ) چهارپایان برای شما حلال است مگر آنهائی که (در این سوره
مستثنی می‌گردد) و بر شما خوانده می‌شود. هنگامی که در حالت احرام هستید (یا این
که در سرزمین حرم بسر می‌برید) شکار (بَرّی) را حلال ندانید. خداوند هرچه بخواهد
(و مصلحت بداند) حکم می‌کند. [[«أَوْفُوا»: وفا کنید. «بَهِیمَهِ الأنْعَامِ»:
چهارپایان. جنین چهارپایان. بَهیمَه به معنی گنگ و أَنْعام به معنی بز و گوسفند
و شتر و گاو است. «مُحِلِّی»: در اصل مُحِلِّینَ، به معنی حلال‌کنندگان است که
نون آن در حالت اضافه حذف شده است. «الصَّیْدِ»: شکار. «حُرُمٌ»: جمع حَرام به
معنی مُحْرِم است، یعنی احرام‌بستگان. کسانی که در سرزمین حرم هستند (نگا: مائده
/ ۹۵ و ۹۶). «یَحْکُمُ»: حکم می‌کند.]]
۴۴۳ـ یَـٰٓأَیُّهَا
ٱلَّذِینَ ءَامَنُوا۟ لَا تُحِلُّوا۟
شَعَـٰٓئِرَ ٱللَّهِ وَلَا ٱلشَّهْرَ ٱلْحَرَامَ وَلَا ٱلْهَدْىَ وَلَا
ٱلْقَلَـٰٓئِدَ وَلَآ ءَآمِّینَ ٱلْبَیْتَ ٱلْحَرَامَ یَبْتَغُونَ فَضْلًۭا
مِّن
رَّبِّهِمْ وَرِضْوَ‌ٰنًۭا ۚ وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَٱصْطَادُوا۟ ۚ وَلَا
یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَـَٔانُ قَوْمٍ أَن صَدُّوکُمْ عَنِ
ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ أَن تَعْتَدُوا۟ ۘ وَتَعَاوَنُوا۟ عَلَى ٱلْبِرِّ
وَٱلتَّقْوَىٰ ۖ وَلَا تَعَاوَنُوا۟ عَلَى ٱلْإِثْمِ وَٱلْعُدْوَ‌ٰنِ ۚ
وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ شَدِیدُ ٱلْعِقَابِ [۵:۲]
ای مؤمنان! (حرمت‌شکنی) شعائر (دین)
خدا را برای خود حلال ندانید (بدین صورت که هرگونه که بخواهید بدان دست ببرید و
در آن تصرّف کنید) و نه ماه حرام را (بدین معنی که در آن بجنگید)، و نه
قربانیهای بی‌نشان و نه قربانیهای نشانداری را (که به بیت‌الله هدیّه می‌گردند،
بدین گونه که متعرّض چنین حیواناتی یا صاحبان آنها بشوید) و نه کسانی را که
آهنگِ آمدن به خانه‌ی خدا را دارند و به دنبال لطف و خوشنودی خدایند (بدین معنی
که آنان را از آمدن بدانجا بازدارید و یا این که با ایشان بجنگید). هر وقت که از
احرام به در آمدید و از سرزمین حرم خارج شدید، شکار کنید (و شکار کردن برای شما
بلامانع خواهد بود). دشمنیِ قومی که شما را از آمدن به مسجدالحرام باز داشتند،
شما را بر آن ندارد که تعدّی و تجاوز کنید. در راه نیکی و پرهیزگاری همدیگر را
یاری و پشتیبانی نمائید، و همدیگر را در راه تجاوز و ستمکاری یاری و پشتیبانی
مکنید. از خدا بترسید. بیگمان خداوند دارای مجازات شدیدی است. [[«لا تُحِلُّوا»:
حلال مکنید. مباح ندانید. «شَعَآئِرَ»: جمع شَعِیرَه، علائم. مراد خود عبادات
است که انجام آنها نشانه خوشنودی خدا از انجام‌دهندگان عبادات است، و نشانه‌هائی
هستند که بدانها راه هدایت از ضلالت باز شناخته می‌شود. از قبیل: مناسک حجّ و
سائر فرائض و احکام شریعت. «الشَّهْرَ الْحَرَامَ»: ماه حرام. مراد هر چهار ماه
حرام است، یعنی: ذوالقعده، ذوالحجّه، محرّم، رجب (نگا: توبه / ۳۶). «الْهَدْیَ»:
حیوانات بی‌نشانی که به بیت‌الله هدیّه می‌شود. «آمِّینَ»: قصدکنندگان. روندگان.
«لا یَجْرِمَنَّکُمْ»: شما را وادار نسازد. «شَنَآنُ»: بغض. دشمنانگی.
«الْعُدْوَانِ»: تعدّی و تجاوز. ظلم و ستم.]]
۴۴۴ـ حُرِّمَتْ عَلَیْکُمُ ٱلْمَیْتَهُ وَٱلدَّمُ وَلَحْمُ
ٱلْخِنزِیرِ وَمَآ أُهِلَّ لِغَیْرِ ٱللَّهِ بِهِۦ وَٱلْمُنْخَنِقَهُ
وَٱلْمَوْقُوذَهُ وَٱلْمُتَرَدِّیَهُ وَٱلنَّطِیحَهُ وَمَآ أَکَلَ ٱلسَّبُعُ
إِلَّا مَا ذَکَّیْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى ٱلنُّصُبِ وَأَن تَسْتَقْسِمُوا۟
بِٱلْأَزْلَـٰمِ ۚ
ذَ‌ٰلِکُمْ فِسْقٌ ۗ
ٱلْیَوْمَ یَئِسَ ٱلَّذِینَ کَفَرُوا۟ مِن دِینِکُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ
وَٱخْشَوْنِ ۚ
ٱلْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِى
وَرَضِیتُ لَکُمُ ٱلْإِسْلَـٰمَ دِینًۭا ۚ فَمَنِ ٱضْطُرَّ فِى مَخْمَصَهٍ غَیْرَ مُتَجَانِفٍۢ
لِّإِثْمٍۢ ۙ
فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِیمٌۭ [۵:۳]
۴۴۲ـ یَـٰٓأَیُّهَا ٱلَّذِینَ ءَامَنُوٓا۟ أَوْفُوا۟ بِٱلْعُقُودِ ۚ أُحِلَّتْ لَکُم بَهِیمَهُ ٱلْأَنْعَـٰمِ إِلَّا مَا یُتْلَىٰ
عَلَیْکُمْ غَیْرَ مُحِلِّى ٱلصَّیْدِ وَأَنتُمْ حُرُمٌ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ یَحْکُمُ مَا یُرِیدُ [۵:۱]
ای مؤمنان! به پیمانها و قراردادها وفا
کنید (اعمّ از عقدها و عهدهای مشروع انسان با انسان، یا انسان با خدا. بعد از
ذبح، خوردن گوشتِ) چهارپایان برای شما حلال است مگر آنهائی که (در این سوره
مستثنی می‌گردد) و بر شما خوانده می‌شود. هنگامی که در حالت احرام هستید (یا این
که در سرزمین حرم بسر می‌برید) شکار (بَرّی) را حلال ندانید. خداوند هرچه بخواهد
(و مصلحت بداند) حکم می‌کند. [[«أَوْفُوا»: وفا کنید. «بَهِیمَهِ الأنْعَامِ»:
چهارپایان. جنین چهارپایان. بَهیمَه به معنی گنگ و أَنْعام به معنی بز و گوسفند
و شتر و گاو است. «مُحِلِّی»: در اصل مُحِلِّینَ، به معنی حلال‌کنندگان است که
نون آن در حالت اضافه حذف شده است. «الصَّیْدِ»: شکار. «حُرُمٌ»: جمع حَرام به
معنی مُحْرِم است، یعنی احرام‌بستگان. کسانی که در سرزمین حرم هستند (نگا: مائده
/ ۹۵ و ۹۶). «یَحْکُمُ»: حکم می‌کند.]]
۴۴۳ـ یَـٰٓأَیُّهَا
ٱلَّذِینَ ءَامَنُوا۟ لَا تُحِلُّوا۟
شَعَـٰٓئِرَ ٱللَّهِ وَلَا ٱلشَّهْرَ ٱلْحَرَامَ وَلَا ٱلْهَدْىَ وَلَا
ٱلْقَلَـٰٓئِدَ وَلَآ ءَآمِّینَ ٱلْبَیْتَ ٱلْحَرَامَ یَبْتَغُونَ فَضْلًۭا
مِّن
رَّبِّهِمْ وَرِضْوَ‌ٰنًۭا ۚ وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَٱصْطَادُوا۟ ۚ وَلَا
یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَـَٔانُ قَوْمٍ أَن صَدُّوکُمْ عَنِ
ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ أَن تَعْتَدُوا۟ ۘ وَتَعَاوَنُوا۟ عَلَى ٱلْبِرِّ
وَٱلتَّقْوَىٰ ۖ وَلَا تَعَاوَنُوا۟ عَلَى ٱلْإِثْمِ وَٱلْعُدْوَ‌ٰنِ ۚ
وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ شَدِیدُ ٱلْعِقَابِ [۵:۲]
ای مؤمنان! (حرمت‌شکنی) شعائر (دین)
خدا را برای خود حلال ندانید (بدین صورت که هرگونه که بخواهید بدان دست ببرید و
در آن تصرّف کنید) و نه ماه حرام را (بدین معنی که در آن بجنگید)، و نه
قربانیهای بی‌نشان و نه قربانیهای نشانداری را (که به بیت‌الله هدیّه می‌گردند،
بدین گونه که متعرّض چنین حیواناتی یا صاحبان آنها بشوید) و نه کسانی را که
آهنگِ آمدن به خانه‌ی خدا را دارند و به دنبال لطف و خوشنودی خدایند (بدین معنی
که آنان را از آمدن بدانجا بازدارید و یا این که با ایشان بجنگید). هر وقت که از
احرام به در آمدید و از سرزمین حرم خارج شدید، شکار کنید (و شکار کردن برای شما
بلامانع خواهد بود). دشمنیِ قومی که شما را از آمدن به مسجدالحرام باز داشتند،
شما را بر آن ندارد که تعدّی و تجاوز کنید. در راه نیکی و پرهیزگاری همدیگر را
یاری و پشتیبانی نمائید، و همدیگر را در راه تجاوز و ستمکاری یاری و پشتیبانی
مکنید. از خدا بترسید. بیگمان خداوند دارای مجازات شدیدی است. [[«لا تُحِلُّوا»:
حلال مکنید. مباح ندانید. «شَعَآئِرَ»: جمع شَعِیرَه، علائم. مراد خود عبادات
است که انجام آنها نشانه خوشنودی خدا از انجام‌دهندگان عبادات است، و نشانه‌هائی
هستند که بدانها راه هدایت از ضلالت باز شناخته می‌شود. از قبیل: مناسک حجّ و
سائر فرائض و احکام شریعت. «الشَّهْرَ الْحَرَامَ»: ماه حرام. مراد هر چهار ماه
حرام است، یعنی: ذوالقعده، ذوالحجّه، محرّم، رجب (نگا: توبه / ۳۶). «الْهَدْیَ»:
حیوانات بی‌نشانی که به بیت‌الله هدیّه می‌شود. «آمِّینَ»: قصدکنندگان. روندگان.
«لا یَجْرِمَنَّکُمْ»: شما را وادار نسازد. «شَنَآنُ»: بغض. دشمنانگی.
«الْعُدْوَانِ»: تعدّی و تجاوز. ظلم و ستم.]]
۴۴۴ـ حُرِّمَتْ عَلَیْکُمُ ٱلْمَیْتَهُ وَٱلدَّمُ وَلَحْمُ
ٱلْخِنزِیرِ وَمَآ أُهِلَّ لِغَیْرِ ٱللَّهِ بِهِۦ وَٱلْمُنْخَنِقَهُ
وَٱلْمَوْقُوذَهُ وَٱلْمُتَرَدِّیَهُ وَٱلنَّطِیحَهُ وَمَآ أَکَلَ ٱلسَّبُعُ
إِلَّا مَا ذَکَّیْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى ٱلنُّصُبِ وَأَن تَسْتَقْسِمُوا۟
بِٱلْأَزْلَـٰمِ ۚ
ذَ‌ٰلِکُمْ فِسْقٌ ۗ
ٱلْیَوْمَ یَئِسَ ٱلَّذِینَ کَفَرُوا۟ مِن دِینِکُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ
وَٱخْشَوْنِ ۚ
ٱلْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِى
وَرَضِیتُ لَکُمُ ٱلْإِسْلَـٰمَ دِینًۭا ۚ فَمَنِ ٱضْطُرَّ فِى مَخْمَصَهٍ غَیْرَ مُتَجَانِفٍۢ
لِّإِثْمٍۢ ۙ
فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِیمٌۭ [۵:۳]
(ای مؤمنان!) بر شما حرام است (خوردن گوشت)
مردار، خون (جاری)، گوشت خوک، حیواناتی که به هنگام ذبح نام غیر خدا بر آنها
برده شود و به نام دیگران سر بریده شود، حیواناتی که خفه شده‌اند، حیواناتی که
با شکنجه و کتک کشته شده‌اند، آنهائی که از بلندی پرت شده و مرده‌اند، آنهائی که
بر اثر شاخ‌زدن حیوانات دیگر مرده‌اند، حیواناتی که درندگان از بدن آنها چیزی
خورده و بدان سبب مرده‌اند، مگر این که (قبل از مرگ بدانها رسیده و) آنها را سر
بریده باشید، حیواناتی که برای نزدیکی به بتان قربانی شده‌اند، و بر شما حرام
است که با چوبه‌های تیر به پیشگوئی پردازید و از غیب سخن گوئید، همه‌ی اینها
برای شما گناه بزرگ و خروج از فرمان یزدان است. از امروز کافران از (نابودن
کردن) دین شما مأیوس گشته‌اند (و می‌دانند این دین ماندگار و جاودانه است)، پس
از آنان نترسید و از من بترسید. امروز (احکام) دین شما را برایتان کامل کردم و
(با عزّت بخشیدن به شما و استوار داشتن گامهایتان) نعمت خود را بر شما تکمیل
نمودم و اسلام را به عنوان آئین خداپسند برای شما برگزیدم. امّا کسی که در حال
گرسنگی ناچار شود (از محرّمات سابق چیزی بخورد تا هلاک نشود) و متمایل به گناه
نباشد (و عمداً نخواهد چنین کند، مانعی ندارد) چرا که خداوند بخشنده‌ی مهربان
است (و از مضطرّ صرف نظر می‌کند و برای او مقدار نیاز را مباح می‌نماید). [[«مَآ
أُهِلَّ لِغَیْرِ اللهِ بِهِ»: حیوانی که به هنگام ذبح نام جز خدا بر آن برده
شود. یعنی به نام دیگران و به خاطر تقرّب بدانان سر بریده شود.
«الْمُنْخَنِقَهُ»: خفه‌شده. «الْمَوْقُوذَهُ»: کتک‌خورده. «الْمَتَرَدِّیَهُ»:
پرت‌شده. «ذَکَّیْتُمْ»: ذبح کردید. «النُّصُبِ»: جمع آن (أَنصاب)، سنگهائی که
در اطراف کعبه نصب کرده بودند و آنها را می‌پرستیدند و بر روی چنین سنگهائی یا
در کنار آنها حیوانات خود را برای تقرّب بدانها سر می‌بریدند. «الأزْلام»: جمع
زَلَم، چوبه‌های تیر. عربها وقتی که می‌خواستند راهیِ سفری یا جنگی یا تجارتی
شوند، و یا کار مهمّی – از قبیل ازدواج – انجام دهند، سه تیر برمی گرفتند و بر
روی یکی: خدایم بدان فرمان داده است، و بر روی دومی: خدایم از آن نهی کرده است،
می‌نوشتند، و بر روی سومی چیزی نمی‌نوشتند، آنها را بهم می‌زدند، سپس اگر اوّلی
به دستشان می‌رسید، کار را انجام می‌دادند، و اگر دومی بیرون می‌آمد، کار را
انجام نمی‌دادند، و اگر سومی به دستشان می‌افتاد، دوباره فال را از سر می‌گرفتند.
امروزه به جای این چوبه‌ها، از دانه‌های تسبیح، مهره‌های نرد، جام قهوه، اوراق
پاسور، و چیزهای نامشروع دیگر استفاده می‌نمایند و فرمان قرآن را فراموش می‌کنند.
«مَخْمَصَهٍ»: گرسنگی. «مُتَجَانِفٍ»: متمایل، گراینده.]]
۴۴۵ـ یَسْـَٔلُونَکَ
مَاذَآ أُحِلَّ لَهُمْ ۖ قُلْ أُحِلَّ لَکُمُ ٱلطَّیِّبَـٰتُ ۙ وَمَا
عَلَّمْتُم مِّنَ ٱلْجَوَارِحِ مُکَلِّبِینَ
تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَکُمُ ٱللَّهُ ۖ فَکُلُوا۟ مِمَّآ
أَمْسَکْنَ عَلَیْکُمْ وَٱذْکُرُوا۟ ٱسْمَ
ٱللَّهِ عَلَیْهِ ۖ
وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ۚ
إِنَّ ٱللَّهَ سَرِیعُ ٱلْحِسَابِ [۵:۴]
از تو می‌پرسند که چه چیز (از خوردنیها
و نوشیدنیها) بر آنان حلال شده است؟ بگو: بر شما چیزهای پاکیزه حلال شده است، و
(نیز شکاری که) حیوانات شکاری صید می‌کنند و شما بدانها آموخته‌اید از آنچه خدا
به شما آموخته است. از نخجیری که چنین حیوانانی برای شما (شکار می‌کنند و خود از
آن نمی‌خورند و سالم) نگاه می‌دارند بخورید، و (به هنگام فرستادن حیوان به سوی
شکار) نام خدا را بر آن ببرید، و از خدا بترسید، چرا که خداوند سریع‌الحساب است.
[[«الْجَوارِحِ»: جمع جارحه، حیوانات و پرندگان شکاری. «مُکَلِّبِینَ»: تعلیم‌دهندگان
سگهای شکاری و غیره. «فَکُلُوا مِمَّآ أَمْسَکْنَ عَلَیْکُمْ»: بخورید از نخجیری
که حیوانات شکاری برای شما شکار می‌کنند و خود از آن چیزی نمی‌خورند. با این
توضیح که حیوان شکاری باید تعلیم دیده باشد و به هنگام روانه‌کردن به سوی نخجیر
نام خدا برده شود. در این صورت اگر نخجیر را بکشد، کشتن آن به جای سربریدن است.
اگر حیوان شکاری چیزی را از نخجیر بخورد، باقیمانده حرام خواهد بود.]]
۴۴۶ـ یَـٰٓأَیُّهَا
ٱلَّذِینَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا قُمْتُمْ إِلَى
ٱلصَّلَوٰهِ فَٱغْسِلُوا۟ وُجُوهَکُمْ وَأَیْدِیَکُمْ إِلَى ٱلْمَرَافِقِ
وَٱمْسَحُوا۟
بِرُءُوسِکُمْ وَأَرْجُلَکُمْ إِلَى ٱلْکَعْبَیْنِ ۚ وَإِن کُنتُمْ
جُنُبًۭا فَٱطَّهَّرُوا۟ ۚ وَإِن کُنتُم مَّرْضَىٰٓ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ
أَوْ جَآءَ
أَحَدٌۭ مِّنکُم مِّنَ ٱلْغَآئِطِ أَوْ لَـٰمَسْتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَلَمْ
تَجِدُوا۟
مَآءًۭ فَتَیَمَّمُوا۟ صَعِیدًۭا طَیِّبًۭا فَٱمْسَحُوا۟ بِوُجُوهِکُمْ
وَأَیْدِیکُم مِّنْهُ ۚ
مَا یُرِیدُ ٱللَّهُ لِیَجْعَلَ عَلَیْکُم مِّنْ حَرَجٍۢ وَلَـٰکِن یُرِیدُ
لِیُطَهِّرَکُمْ وَلِیُتِمَّ نِعْمَتَهُۥ عَلَیْکُمْ لَعَلَّکُمْ
تَشْکُرُونَ [۵:۶]
ای مؤمنان! هنگامی که برای نماز بپاخاستید
(و وضو نداشتید)، صورتها و دستهای خود را همراه با آرنجها بشوئید، و سرهای خود
(همه یا قسمتی از آنها) را مسح کنید، و پاهای خود را همراه با قوزکهای آنها
بشوئید. و اگر جنب بودید (و خواستید نماز بخوانید، همه‌ی بدن) خود را بشوئید. و
اگر بیمار بودید (و بیماری مانع از استعمال آب بود) یا این که مسافر باشید (و
یافتن آب برایتان دشوار بود) یا این که یکی از شما از پیشاب برگشت، یا با زنان
مجامعه کردید، و (در همه‌ی این صورتها، آب برای غسل یا وضو) نیافتید، با خاک پاک
تیمّم کنید، (بدین شکل که دو بار کف دست بر خاک زده و) با آن بر صورتها و دستهای
خود (تا مچ یا آرنج) بکشید. خداوند نمی‌خواهد شما را به تنگ آورد و به مشقّت
اندازد، و بلکه می‌خواهد شما را (از حیث ظاهر و باطن) پاکیزه دارد و (با بیان
احکام اسلامی) نعمت خود را بر شما تمام نماید، شاید که شکر (انعام و الطاف) او
را (با دوام بر طاعت و عبادت) به جای آورید. [[«أَرْجُلَکُمْ»: پاهای خود. ذکر
آن بعد از (رُؤُوسِ) یعنی اندامی که مسح می‌شود، به خاطر ترتیب اعضاء وضو است.
«الْغَآئِطِ»: مکان گود، مراد قضای حاجت است. «صَعِیداً»: سطح زمین. زمین. خاک
(نگا: نساء / ۴۳). «لامَسْتُمْ»: مجامعه کردید. آمیزش جنسی کردید. «حَرَجٍ»:
تنگنا. مشقّت.]]
۴۴۷ـ وَٱذْکُرُوا۟
نِعْمَهَ ٱللَّهِ عَلَیْکُمْ وَمِیثَـٰقَهُ
ٱلَّذِى وَاثَقَکُم بِهِۦٓ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۖ
وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِیمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ [۵:۷]
و (ای مؤمنان!) به یاد آورید نعمت
(هدایت دین) خدای را بر خود، و به یاد آورید پیمانی را که (توسّط پیغمبر در
عَقَبه‌ی دوم) با شما بست، بدان گاه که گفتید: شنیدیم و اطاعت کردیم (و در خوشی
و ناخوشی و گنج و رنج، ای پیغمبر با تو همراهیم!). و از خدا بترسید که خدا از
درون سینه‌ها آگاه است. [[«نِعْمَهَ اللهِ»: مراد نعمت اسلام یا هر نعمت دیگری
است. «مِیثَاقَهُ»: مراد پیمان عَقَبه اوّل یا دوم و یا این که بیعت رضوان است و
تمام پیمانهای تکوینی و تشریعی را نیز می‌تواند شامل شود. «ذَاتِ الصُّدُورِ»:
خودِ سینه‌ها. مراد اَسرار درون سینه‌ها است، از قبیل: کینه‌ها و نیّات خوب یا
بد.]]
۴۴۸ـ یَـٰٓأَیُّهَا ٱلَّذِینَ ءَامَنُوا۟ کُونُوا۟ قَوَّ‌ٰمِینَ
لِلَّهِ شُهَدَآءَ بِٱلْقِسْطِ ۖ وَلَا یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَـَٔانُ قَوْمٍ عَلَىٰٓ أَلَّا
تَعْدِلُوا۟ ۚ
ٱعْدِلُوا۟ هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ ۖ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ خَبِیرٌۢ بِمَا تَعْمَلُونَ [۵:۸]
ای مؤمنان! بر ادای واجبات خدا مواظبت
داشته باشید و از روی دادگری گواهی دهید، و دشمنانگی قومی شما را بر آن ندارد که
(با ایشان) دادگری نکنید. دادگری کنید که دادگری (به ویژه با دشمنان) به
پرهیزگاری نزدیکتر (و کوتاه‌ترین راه به تقوا و بهترین وسیله برای دوری از خشم
خدا) است. از خدا بترسید که خدا آگاه از هر آن چیزی است که انجام می‌دهید.
[[«قَوَّامِینَ»: کسانی که مجدّانه در انجام واجبات می‌کوشند و بر آنها دوام
دارند. تلاشگران راه عدل و داد. «شُهَدَآءَ بِالْقِسْطِ»: گواهانی که دادگرانه
گواهی می‌دهند و از این و از آن جانبداری نمی‌کنند. «لا یَجْرِمَنَّکُمْ»: شما
را بر آن ندارد. «شَنَآنُ»: دشمنانگی. بغض.]]
۴۴۹ـ وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلَّذِینَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟
ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ ۙ
لَهُم مَّغْفِرَهٌۭ وَأَجْرٌ عَظِیمٌۭ [۵:۹]
خداوند به کسانی که ایمان بیاورند و
کارهای شایسته انجام دهند، وعده می‌دهد که آمرزش (او گناهانشان را دریابد) و
پاداش بزرگی (و ثواب فراوانی) از آن ایشان باشد.
۴۵۰ـ یَـٰٓأَیُّهَا ٱلَّذِینَ ءَامَنُوا۟ ٱذْکُرُوا۟ نِعْمَتَ
ٱللَّهِ عَلَیْکُمْ إِذْ هَمَّ قَوْمٌ أَن یَبْسُطُوٓا۟ إِلَیْکُمْ أَیْدِیَهُمْ
فَکَفَّ أَیْدِیَهُمْ عَنکُمْ ۖ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ۚ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ ٱلْمُؤْمِنُونَ [۵:۱۱]
ای مؤمنان! نعمتی را که خدا به شما
بخشیده است به یاد آورید. بدان گاه که جمعی خواستند به سوی شما دست‌درازی کنند
(و شما را از میان بردارند) امّا خدا دست آنان را از شما باز داشت (و شرّ آنان
را از سر شما کوتاه کرد). از خدا بترسید، و باید که مؤمنان تنها بر خدا تکیه
کنند. [[«هَمَّ»: قصد کرد. خواست. «قَوْمٌ»: قومی. جمعی. شاید مراد کفّار قریش
باشد که قبل از هجرت خواستند پیغمبر و بسیاری از یاران او را بکشند (نگا: انفال
/ ۳۰).]]
۴۵۱ـ وَلَقَدْ أَخَذَ
ٱللَّهُ مِیثَـٰقَ بَنِىٓ إِسْرَ‌ٰٓءِیلَ
وَبَعَثْنَا مِنْهُمُ ٱثْنَىْ عَشَرَ نَقِیبًۭا ۖ وَقَالَ ٱللَّهُ إِنِّى
مَعَکُمْ ۖ لَئِنْ أَقَمْتُمُ ٱلصَّلَوٰهَ وَءَاتَیْتُمُ ٱلزَّکَوٰهَ
وَءَامَنتُم بِرُسُلِى وَعَزَّرْتُمُوهُمْ وَأَقْرَضْتُمُ ٱللَّهَ قَرْضًا
حَسَنًۭا لَّأُکَفِّرَنَّ عَنکُمْ سَیِّـَٔاتِکُمْ وَلَأُدْخِلَنَّکُمْ
جَنَّـٰتٍۢ
تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ ۚ فَمَن کَفَرَ بَعْدَ ذَ‌ٰلِکَ
مِنکُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَآءَ
ٱلسَّبِیلِ [۵:۱۲]
بیگمان خداوند از بنی‌اسرائیل پیمان
گرفت و دوازده رهبر برای آنان تعیین کرد و بدیشان گفت: من با شمایم (و یاری و
مددتان می‌نمایم) اگر نماز را بگزارید و زکات مال بدر کنید و به پیغمبرانم ایمان
بیاورید وآنان را یاری کنید و (با انفاق دارائی در راه خیر، از جمله کمک به
نیازمندان) به خدا قرض نیکوئی دهید. (با انجام همه‌ی اینها) از گناهان شما چشم‌پوشی
می‌نمایم و شما را به باغهائی (از بهشت) وارد می‌گردانم که رودبارها از زیر
(درختان) آنها جاری است. امّا کسی که از شما بعد از این کافر شود (و نقض عهد
کند) راه راست را گم کرده است (و منحرف گشته است). [[«نَقِیباً»: سردار. رئیس.
«اثْنَیْ عَشَرَ نَقِیباً»: (نگا: بقره / ۱۳۶، و اعراف / ۱۶۰). «إِنِّی مَعَکُمْ»:
من با شمایم. مراد: من شما را کمک و یاری می‌کنم. «عَزَّرْتُمُوهُمْ»: اگر آنان
را کمک کنید و گرامیشان دارید و از دشمنان و گرفتاریها به دورشان نمائید.
«أَقْرَضْتُمُ اللهَ»: به خدا قرض دادید. مراد انفاق مال در راه خیرات و دستگیری
از بینوایان است. «سَوَآءَ السَّبِیل»: راستای راه. راه راست. مراد راه نجات
است. یادآوری: معنی آیه بدین صورت نیز می‌تواند باشد: خدا با شما است اگر نماز
بخوانید و …، در این صورت خداوند گناهان شما را می‌بخشاید، و …]]
۴۵۲ـ فَبِمَا نَقْضِهِم
مِّیثَـٰقَهُمْ لَعَنَّـٰهُمْ وَجَعَلْنَا
قُلُوبَهُمْ قَـٰسِیَهًۭ ۖ یُحَرِّفُونَ ٱلْکَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِۦ ۙ
وَنَسُوا۟ حَظًّۭا مِّمَّا ذُکِّرُوا۟ بِهِۦ ۚ وَلَا تَزَالُ تَطَّلِعُ
عَلَىٰ خَآئِنَهٍۢ مِّنْهُمْ إِلَّا
قَلِیلًۭا مِّنْهُمْ ۖ
فَٱعْفُ عَنْهُمْ وَٱصْفَحْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ یُحِبُّ ٱلْمُحْسِنِینَ [۵:۱۳]
امّا به سبب پیمان‌شکنی ایشان، آنان را
نفرین کردیم و از رحمت خود محروم داشتیم و دلهایشان را سخت نمودیم (به گونه‌ای
که دلیل و اندرز بدان راه نمی‌یافت). آنان سخنان را تحریف و بخش فراوانی از آنچه
(در تورات بود و) بدیشان تذکّر داده شده بود، ترک کردند. (این خوی پلید هنوز هم
در چنین قومی وجود دارد و تو) همیشه می‌توانی خیانتی (تازه) از آنان ببینی، مگر
عدّه‌ی کمی از ایشان (که به تو ایمان آورده‌اند و خیانت‌پیشه نیستند). پس از
آنان درگذر و (بدسگالیها و دوروئیهایشان را) نادیده بگیر، که خداوند نیکوکاران
را دوست می‌دارد. [[«قَاسِیَهً»: سخت. سنگین. «الکَلِمَ»: اسم جنس جمعی کلمه،
سخنان. «یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِ»: سخنان را از موارد خود منحرف
می‌سازند و مطالب را دگرگون می‌سازند (نگا: بقره / ۷۵ و ۷۹، و آل‌عمران / ۷۸).
«خَآئِنَهٍ»: خیانت. «إِصْفَحْ»: صرف نظر کن. از مؤاخذه چشم‌پوشی کن (نگا: بقره
/ ۱۰۹).]]