در لغت عرب هرگاه دو حرف( ق، ر) کنار هم بیایند دال بر: جمع شدن ، نزدیک شدن ، پیوستن میدهد.
علما در مورد ریشه یابی کلمه قرآن باهم اختلاف کرده اند واقوال آنها عبارتند از:
۱. ازماده ( قرأ) ، گفته میشود:
قرأ الشیءیقروه وقرآنا.
اصل ماده قرأ بمعنی جمع است.
قرائت : جمع کردن حروف و کلمات ، و به هر جمع کردنی قرائت نمی گویند.
در لغت عرب هرگاه دو حرف( ق، ر) کنار هم بیایند دال بر: جمع شدن ، نزدیک شدن ، پیوستن میدهد.
علما در مورد ریشه یابی کلمه قرآن باهم اختلاف کرده اند واقوال آنها عبارتند از:
۱. ازماده ( قرأ) ، گفته میشود:
قرأ الشیءیقروه وقرآنا.
اصل ماده قرأ بمعنی جمع است.
و نامگذاری قرآن به آن چون جمع کننده قصص ،امر ونهی ووعدووعید، و….. است، و همچنین چون جمع کننده حروف وکلمات بعضی بر بعضی دیگر است چرا که یک حرفی هرگاه تلفظ شود قرائت گفته نمی شود، وهمچنین حاصل و ثمره کُتب خداوند متعال را خود جمع کرده است، همچنین حاصل تمام علوم، همانطور که در این به آن اشاره شده اند:
﴿وَنَزَّلْنَا عَلَیْکَ الْکِتَابَ تِبْیَانًا لِکُلِّ شَیْءٍ﴾ {نحل/ ۸۹}
قرآن مصدر است بر وزن “فعلان” مثل رحجان وکفران.
۲. از ماده (ق ری) که معانی این کلمه نیز حول “جمع کردن” میچرخد.
۳.از ماده قرأ ولی نه به معنی جمع ، بلکه بمعنای “تلاوت کردن” است ودلیل آنها:
﴿إِنَّ عَلَیْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ ، فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ﴾ {قیامه/ ۱۷، ۱۸}. “جمع” بر قرآن عطف شده است وعطف موجب مغایرت میشود.
پس مراد از جمع قرآن : جمع آن در قلب پیامبر بوسیله حفظ وبر زبان او به وسیله تلاوت کردن آن.
– معنی قرأ بنابر این وجه : به معنی آشکار شدن است والقران (ظهور: آشکار شده) و دلیل این است که قاری قرآن را اشکار میکند وخارج میکند.
۴. بعضی از علما (شعراوی، قرطبی) آن را از ماده (ق رن) میدانند :
گفته میشود : قَرَئتُ الشَّی ءَ بالشَیءِ :یعنی جمع کردن آن با همدیگر، نامگذاری قرآن به این: به دلیل مقترن شدن سوره ها و آیات وحروف در آن.
۵. بعضی از علما (شافعی وبیهقی) آن را اسمی برای کتاب خداوند وغیر مهموز میدانند، وعلم است ومشتق نیست .
جمعبندی:
قرآن اعم اسماء است چون دال بر مطلق جمع کردن میدهد.
۱. قرآن کریم
۲. ریشه یابی هزار کلمه قرآن/ عبدالظاهر سلطانی
۳. معجم فروق الدلالیه/ محمد محمد داوود