تعاریف عصمت

واژه عصمت در لغت و اصطلاح
کلمه «عصمت» اسم مصدر و از ریشه‌ (عصم) است که در زبان عربی به معنای منع و امساک به کار می‌رود.
ابن فارس می‌گوید: «عصم اصل واحد صحیح یدل علی امساک و منع».
راغب نیز در مفردات، همین معنا را بیان می‌کند و می‌گوید: «العصم الامساک». لغت‌شناسان دیگری هم‌چون: ابن منظور در لسان‌العرب، جوهری در الصحاح، زبیدی در تاج العروس، فیروزآبادی در قاموس المحیط و … نیز کلمه «عصم» را به معنای منع و نگهداری تفسیر کرده‌اند.
ظرافت تعبیر «امساک» در معنای عصمت، چنان‌که در کلمات امثال راغب و ابن فارس دیده می‌شود، در این است که تعبیر امساک به نوعی بیان‌گر حالت خود نگهداری و امتناع از روی آگاهی و اختیار است. بنابراین، پیامبران به این دلیل معصوم‌اند که از گناه می‌پرهیزند. طریحی در مجمع البحرین می‌گوید: «معصوم کسی است که از تمام محرمات الهی اجتناب نماید».
این ماده در قرآن نیز به معنای منع و نگهداری به کار رفته است، مانند آیه‌های « وَاللّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ »، «سَآوِی إِلَى جَبَلٍ یَعْصِمُنِی مِنَ الْمَاء قَالَ لاَ عَاصِمَ الْیَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللّهِ » و … در این گونه آیات کلمه «یعصم» به معنای «یمنع» و «یحفظ» و کلمه «عاصم» به معنای «حافظ» و «مانع» است.
ابن منظور : عصمت در کلام عرب به معنای منع است وعصمت این است که خداوند بنده اش را از چیزهای که موجب هلاک وضایع شدن او میشود نگه دارد.
عصمت در اصطلاح عبارت است:
ملکه و قوه نفسانی برخاسته از علم ویژه و موهبت خاص خداوندی که با وصف قدرت بر انجام معصیت و ترک طاعت سبب مصونیت دائم صاحب آن از خطا و ارتکاب گناه می‌گردد.
گفتنی است که تکیه اصلی در تعریف اصطلاحی عصمت، بر مصونیت دایمی معصوم از ارتکاب گناه و معصیت است؛ زیرا آن‌چه با مقام عصمت منافات دارد، معصیت، یعنی ترک واجب یا فعل حرام است، ولی رعایت مستحبات و مکروهات، شرط عصمت به شمار نمی‌آید، گرچه شأن معصوم فراتر از آن و عمل معصوم خود معیار و کراهت نیز خواهد بود.
واژه اعتصام از عصم یعتصم عصمه یعنی در گناه نیفتادن وبازماندن از آن است .
عصمت معناهای گوناگونی دارد
۱- منع :قال ساوی الی جبل یعصمنی –یمنعنی مرا منع میکند از غرق شدن
لا عاصم الیوم من امر الله ۴۳هود ) یعنی چیزی نیست که از امرالله مانع شود
۲- تمسک جستن واعتصموا بحبل الله جمیعا ولاتفرقوا اینجا تمسک به قران سبب نجات از تباهی وهلاکت است همان طوری که ریسمان سبب رها شدن ودور شدن از خطر است .
۳- حفظ : والله یعصمک من الناس ۶۷مائده )خدا تورا از هر گزند مردم حفظ میکند ودر امان میدارد .
جمع بندی عصمت :
در لغت به معنای منع و امساک است.و در اصطلاح به معنی بازداشتن و نگاه داشتن از گناه‌است.
به اصطلاح اطلاق این لفظ بر پاکی و پاکدامنی است که از ابتدای وجود تا انتهای عمر گناه نکرده باشد.
عصمت پیامبران مراتب و قلمرو وسیعی دارد و در هر یک از این مراتب، بحث‌هایی میان متفکران و متکلمان صورت گرفته است. بحث در مورد مصونیت پیامبران در مقابل شرک و کفر تا مصونیت آنان از خطا را دربر می‌گیرد.
زمینه هایی که پیامبران درآن بخش ها معصوم می باشند:
الفعصمت از شرک و کفر: در مورد عصمت انبیا ازشرک و کفر، میان مذاهب و متکلمان مسلمان اختلافی وجود ندارد و همگی به اتفاق معتقدند که پیامبران قبل و بعد از نبوت مرتکب شرک یا کفر نشده و نمی‌شوند ب عصمت در دریافت، حفظ و ابلاغ وحی: مشهور متکلمان برآنند که انبیاء در دریافت، حفظ و ابلاغ وحی از گناه و خیانت عمدی و خطا مصون هستند.
بر اساس این مرتبه از عصمت، پیامبران الهی آن چه از سوی خداوند بدان‌ها وحی می‌شود را بدون کم و کاست به مردم می‌رسانند و در آن خیانت نمی‌کنند و بر اساس حکمت الهی، خداوند متعال فردی را برای رسالت خویش برمی‌گزیند که مطمئن باشد هیچگونه خیانتی نمی‌کنند
ر_ عصمت در عمل به احکام شرعی:
پیامبران در انجام واجبات و ترک محرمات، از خطای سهوی و گناه معصوم هستند.
دعصمت در تشخیص مصداق احکام شرعی: موضوع حکم شرعی، اعمال و رفتاری است که یکی از احکام شرعی برای آن صادر شده است. مانند نماز که واجب شده است و غیبت که حراماست. مراد از این مرتبه از عصمت نیز این است که پیامبران در تشخیص مصداق احکام اختلاف نظر است. جعصمت از خطا در امور عادی روزمره: مراد از این مورد، آن دسته از کارهایی است که به خودی خود، هیچ ربطی به دین ندارد و حکم الزامی یا غیر الزامی ندارد. در این مورد اگر اشتباهات ایشان در زندگی روزمره، اگر به اندازه‌ای نباشد که موجب بی‌اعتمادی مردم گردد، نه تنها دلیل عقلی بر عصمت ایشان در این موارد نداریم، بلکه روایاتی در منابع روایی هست که دلالت بر این قبیل اشتباهات پیامبران دارد
عصمت پیامبران در سایر بخش‌ها و گستره‌های عصمت به این دلیل ضروری است که در آن زمینه اگر پیامبر از خطا و گناه عمدی مصون نباشد، اعتماد مردم به پیام الهی از بین می‌رود
و در نتیجه هدف خداوند از ارسال پیامبران نقض می‌شود.
فهرست:
۱-معجم مقایس ابن فباشد
۲- لسان العرب
۳-تاج العروس
۴-قاموس المحیط
۵- مفردات لغویه
۶-رد برشبهات عصمت