تعاون و همکاری بر اساس تقوا

دستور به تعاون براساس تقوا یعنی: دستور به تقوای جمعی
تعاون از باب تفاعل و ریشه‌ی عون آمده و معنای آن یاری کردن یکدیگر، مشارکت و همکاری در کار مورد نظر است.
از آن‌جائیکه انسان موجودی اجتماعی است و بدون زندگی جمعی به تکامل نمی‌رسد و از طرف دیگر همین انسان نیازهای متنوعی از جنبه‌های مختلف دارد و به تنهایی قادر به تأمین تمام نیازهایش نمی‌باشد، ناچاراست برای رفع احتیاجات خود، دست همکاری به دیگر همنوعان خود دهد و از آن‌ها نیز همکاری بخواهد.
خداوند ما را به دو گوهر گران بها دستور می‌دهد. پروردگاری که بسیار ما را دوست دارد و برای رسیدن به سعادت دنیا و آخرتمان برای ما برنامه ی عملی در نظر گرفته و ما را رها نساخته است.
دستور به یک نفر نیست بلکه فرمانی جمعی است به همه‌ی کسانی که الله را به پروردگاری خویش قبول دارند “وتَعَاوَنُوا” زن و مرد، عرب و عجم، کوچک و بزرگ، شهری و روستایی مسئول و رعیت و هر آن‌که به خدای واحد ایمان دارد.
در چه مسأله‌ی مهمی همکاری داشته باشیم؟ “علَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَىٰ” دو گوهر “الْبِرّ” و “التَّقْوَىٰ” چیزی که ضامن سعادت فردی و اجتماعی همه ی انسان هاست.
چرا دستور به این دو؟!
(البِرّ) شامل همه ی خوبی ها و نیکی‌ها می‌شود، پس دیگر چیزی استثناء نمی‌گردد.
و (التقوی) یعنی پلیس درونی و ضمانت اجرایی با اخلاص کامل…
تقوای جمعی ما انسان‌ها چه فایده‌ایی برای ما و جامعه دارد؟
اگر ما تقوای الهی داشته باشیم به این معنی است که در زندگی با حکمت حرکت می‌کنیم و آن‌چه به ضرر خود و دیگران است، انجام نمی‌دهیم. به‌خاطر تبعیت از دستورات تنها ولی و وکیل خود، به کارهای خیر و پرمنفعت روی می‌آوریم. در زمینه‌ی خانوادگی و اجتماعی و حتی در برخورد با محیط زیست و حیوانات هم سعی می‌کنیم از ضررها کناره‌ گیری کنیم و در آبادانی بکوشیم.
خداوند در آیه‌ی ۲ سوره‌ی مائده به مومنان دستور می‌دهد که با دیگر مومنان تعاون داشته باشید، چرا که بدون تعاون راه به جایی نخواهید برد.
چرا دستور به نیکی و تقوا به صورت همکاری جمعی آمده است نه فردی؟! آیا اگر کسانی به‌طور فردی کارهای خیری بر اساس تقوا انجام دهند، شامل اجابت از این دستور می‌گردند؟
با توجه به مفهوم آیه‌ی اول و دوم سوره، اهمیت همکاری جمعی در انجام اعمال صالح بر پایه‌ی پرهیزگاری بیشتر مشهود است.
به‌ویژه قسمتی از آیه‌ی کریمه که می‌فرماید:

(وَلَا یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَن صَدُّوکُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَن تَعْتَدُوا وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَىٰ وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ) (مائده:۲)

اگر تقوا و خداترسی در جمع مومنان نباشد و با هم در این مورد همکاری نکنند، چگونه می‌توانستند در برابر دشمنانی که آن‌ها را از عبادت جمعی و رفتن به خانه‌ی امن الهی منع کرده بودند، خشم خود را کنترل کنند و از حق تجاوز نکنند؟
درنظر بگیریم جمع مومنانی که دچار بی‌حرمتی از طرف گروه یا مسئولینی شده‌اند، اگر در تقوای الهی با همدیگر تعاون نداشته باشند، برای تصیم گیری چه پیش خواهد آمد؟ به نظر شما اگرچند نفر از جمع مومنان تقوای لازم را نداشته باشند و با بقیه‌ی متقین همراه نگردند، چه عوارضی دامن مومنان را خواهد گرفت؟!
مساله مهم دیگر در این مقوله ، دستور به عدم همکاری است. هر نوع همکاری جایز نیست و ما باید تعاون و همکاری‌هایمان آگاهانه باشد.“وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ” چگونه بدون ناظر گرفتن الله بر کارها واعتقاد کامل به سمیع و بصیر بودن او می‌توان دست رد به سینه‌ی گروه‌ها و دولت‌هایی که دعوت به گناه و دشمنی بین انسان‌ها به‌طور عام و بین مومنان به‌طور خاص انجام میدهند، زد؟
شاید خیلی از ما متأسفانه تفکری داشته باشیم که هر کسی هر چه از ما درخواست کرد، با آن همکاری کنیم! آیا این منطقی و عاقلانه است؟ به خیال خود شاید فکر کنیم داریم کار نیک انجام می‌دهیم، چون نمی‌خواهیم دل کسی را برنجانیم!
ولی پذیرش دعوت دیگران و همکاری در کاری که مورد خشم خداوند است، ممنوع می‌باشد. حال چه این درخواست و همکاری در مورد گناهی بین بنده و الله، مثل عدم پایبندی به ارکان اسلام و دیگر دستورات الله باشد و یا دشمنی و تضییع حقوق دیگران.
و این درخواست همکاری چه از طرف اعضای خانواده باشد یا دوستان ظاهری و یا مقام و مسوولی که خود ملتزم نباشد. در قبال تبعیت از دستور الله هیچ‌کسی مجالی برای خلاف آن ندارد چرا که همه‌ی ما مسئولیم و فردا باید جوابگو باشیم. در زمانی که دوست و خانواده و مدیر و… خودشان نیازمندتر هستند و نمی‌توانند به ما سودی برسانند.
مهم‌ترین نمونه‌های حال، طلب همکاری کفار در جنگ رسانه علیه مسلمین جهان وهم‌دست شدن بسیاری از مسلمانان با آن‌ها در رسیدن به مقصدشان و نتیجه‌ی خونبار آن در کل دنیا می‌باشد.!
باز هم تذکر به تقوا “وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ” اگر جمع مومنان از عذاب الهی بترسند، شایسته است رضایت الله را در کل روابط انسانی خود ملاک قرار دهند.
مثال فواید تعاون و همکاری در خیر و تقوا در طبیعت، همین مساله‌ی ورود ویروس کرونا به کشور است. اگر تقوای جمعی نباشد و همه‌ی مردم با هم همکاری نکنند، به همان نسبت به گناه و فساد و دشمنی و ضرر به جامعه افزوده خواهد شد و بر عکس……
فرض کنیم در ایجاد یک جامعه‌ی پیشرفته، اگر افراد آن جامعه براساس تقوا و رضایت الله و امید به حسابرسی آسان با هم متحد شوند و دست به‌دست هم دهند و در حین کار جز رضایت الله چیز دیگری مد نظر نداشته باشند، چه مدت زمان طول می‌کشد و به چه نتایج مثبتی می‌رسند؟ و برخلاف آن تصور کنید در جوامعی که هر کدام از افرادش هر چند که مومن و متقی باشند، ولی با هم همکاری نداشته باشند وبه‌صورت فردی بخواهند کار خود را پیش ببرند و هرکس برای رسیدن به مقصد شخصی بخواهد تلاش کند، چه نتایجی خواهد داشت؟. نتیجه کاملا واضح است.
مرحله‌ی خطرناک‌تر زمانی است که همکاری با دیگران براساس مواردی باشد که به گناه و دشمنی دامن زند. هر چند این افراد از نزدیکان و مسوولین باشند! احتمال دارد هریک از انسان‌ها دچار گناه و دشمنی با دیگری گردند ولی اگر به‌صورت سازمان یافته چنین اتفاقی بیفتد با توجه به نهی خداوند: “ وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ ” مورد خشم الله قرار می‌گیرند.
دستور به تقوا فقط ویژه‌ی مسلمانان نیست. با توجه به نص صریح “وَلَقَدْ وَصَّیْنَا الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ مِن قَبْلِکُمْ وَإِیَّاکُمْ أَنِ اتَّقُوا اللَّه”خداوند در طول تاریخ برای بشر پیامبرانی فرستاده و به‌همراه آن‌ها برنامه‌ی سعادت مردم آن زمان را به آن‌ها داده است و بیان توصیه به تقوا برای امت‌های گذشته در این آیه به این دلیل است که بدانیم تقوا خمیر مایه‌ایی ضروری برای تضمین سعادت بشریت است. اگر تقوا باشد کسی از کسی نمی‌ترسد و همه در آرامش به‌سر می‌برند. چون کسی که خداوند را حاضر و ناظر بر کارش بداند، دست به کاری که باعث خشم خداوند می‌گردد، نمی‌زند.
و اینکه تقوا زیبنده‌ی هر موجود عاقلی و معیار برتری است : ان اکرمکم عند الله اتقاکم
سوالاتی که بهتر است هر یک از ما به عنوان مومن از خود بپرسیم:
– ما کسانی که خود را مومن می‌پنداریم چقدر به این سفارش مهربان‌ترین مهربانان عمل می‌کنیم؟!
– وقتی در جامعه، ما را به‌سوی امر خیر و نیک دعوت می‌کنند، چگونه موضع‌گیری می‌کنیم؟
– آیا عملا در آن حدی که توان و استعداد داریم، خالصانه با خواهر و برادر مومن خود همکاری و تعاون داریم؟
– خداوند خودش بهتر از هر کسی در جریان توان و استعداد ماست. آیا در گفتارمان و کردارمان خداوند را ناظر بر کار خود می‌پنداریم و با خود و خدای خود صادق و خالص هستیم؟
خوشا به‌حال کسانی که در زمره‌ی آیه‌ی شریفه‌ی «وتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَىٰ» قرار گرفته‌اند.
پرودگارا توفیق خاص نصیبمان گردان تا با تقوای خودت، بتوانیم به درخواست تعاون و همکاری گناه و دشمنی نه بگوییم.
پروردگارا تا وقتی رمقی بر جان داریم ما را در راه رضای خودت قرار بده و توفیق تعاون و همکاری خالصانه با خواهر و برادر مومن همراه با تقوای خودت نصیبمان گردان
آمین یا ارحم الرحمین

فاطمه شاکری