دروغ

دروغ پدیده ای شایع :
دروغ چیست؟
دروغ مخالف با راستی و خبر دادن از چیزی برخلاف واقعیت خواه بصورت عمدی باشد یا اشتباهی.
ﺩﺭﻭﻍ ﻋﺒﺎﺭﺗﺴﺖ ﺍﺯ ﯾﮏ ﻋﺎﻣﻞ ﺭﻭﺍﻧﯽ- ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻠﻔﻆ ﺷﻔﺎﻫﯽ ﯾﺎ ﻏﯿﺮ ﺷﻔﺎﻫﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺁﻥ ﻓﺮﺩ ﺳﻌﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﻮﺭ ﮐﻢ ﻭ ﺑﯿﺶ ﻋﻤﺪﯼ ﺍﯾﻤﺎﻥ ﻧﺎﻣﺸﺎﺑﻪ ﺑﻪ ﺁﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺳﺎﺯﻧﺪﻩ ﺁﻥ ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺘﺶ ﻣﻮﻣﻦ ﺍﺳﺖ ﺩﺭ ﺫﻫﻦ ﺩﯾﮕﺮﺍﻥ ﻭﺍﺭﺩ ﮐﻨﺪ. ﺩﺭ ﻭﺍﻗﻊ ﺳﺨﻦ ﻭ ﻣﻄﻠﺒﯽ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ ﻭﺍﻗﻊ ﻭ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﯿﺴﺖ.
ﺩﺭﻭﻍ ﮔﻮﯾﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺟﻨﺒﻪ ﺁﻣﻮﺧﺘﻨﯽ(ﺍﮐﺘﺴﺎﺑﯽ) ﺩﺍﺭﺩ ﺯﯾﺮﺍ ﺍﻧﺴﺎﻥﻫﺎ ﻓﻄﺮﺗﺎ ﻭ ﺫﺍﺗﺎ ﺩﺭﻭﻏﮕﻮ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ، ﺑﻠﮑﻪ ﺩﺭﻭﻏﮕﻮﯾﯽ ﺭﺍ ﺍﺯ ﻣﺤﯿﻂ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮﺩ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﺎﻧﻮﺍﺩﻩ، ﻣﺪﺭﺳﻪ ﻭ ﺑﻄﻮﺭ ﮐﻠﯽ ﺍﺯ ﺍﺟﺘﻤﺎﻉ ﺁﻣﻮﺧﺘﻪ ﺍﻧﺪ.
کذب از بارزترین صفات منافقین است و خود نفاق یعنی اختلاف بین ظاهر وباطن وبزرگترین وسیله برای منافق در پیشبرد اهداف و برنامه هایش است، هنگامی که انسان با دروغ الفت گرفت و در زندگی اش بکار بست؛ به جایی می رسد که نزد الله کذاب به حساب می آید و به دنبال آن نفسش مرتکب اعمال پلیدی گشته که او را به سوی شقاوت و آتش سوق می دهد.
ضررهای دروغ:
۱-ایجاد اضطراب، استرس، فراموشی و بی ثباتی شخصیتی
۲-ایجاد تنفر و از بین رفتن شخصیت اجتماعی نسبت به دروغگو
۳-از بین رفتن حس مسؤولیت پذیری و جوانمردی
۴-عدم اعتماد اطرافیان نسبت به دروغگو
۵-بازشدن درهای فسق و فجور
۶-وارد شدن به صفات منافقین
۷-ضررهای پی در پی در دنیا و وعده ی جهنم
۸-….
*انگیزه های دروغگویی:
۱-ترس از مواردی چون نقد، تنبیه، محدودیت ومحرومیت، سرزنش و….
۲-ابراز کینه و حسادت به شکل تهمت جهت آرام کردن نفس
۳-وسیله ای برای تمسخر و ضربه زدن به دیگران
۴-تعصب نسبت به وابستگان خود با طرفداری ناحق از آنها
۵-جهت زیرک معرفی کردن خود
۶- خود شیرین کردن نزد دیگران
۷- تحت تاثیر احساسات و عواطف وهمچنین بعنوان یک عادت
۸-جهت خودنمایی و بزرگنمایی وحفظ غرور واعتماد به نفس کاذب
۹- کثرت سوال دیگران
۱۰-نداشتن رفتار جراتمندانه وعدم قدرت نه گفتن
۱۱-اجبار خانواده روی انتخاب فرزندان
۱۲- وجود الگوی دروغگویی در خانواده، مدرسه و جامعه و تقلید کورکورانه از آنها
۱۳- کم رنگ یا بی رنگ بودن بعد معنوی واخلاقی در خانواده
۱۴………
*مهارتهای ترک دروغ:
۱-خلوت با خود خصوصا در شب همراه با تفکر و تامل به عواقب دروغ در دنیا و آخرت (حداقل شبی پنج دقیقه)
۲- پیدا کردن انگیزه های دروغ در خود و یادداشت آن در جایی خاص
۳-نوشتن ضررهای دروغ با خط درشت و نصب آن در اتاق خواب
۴- کمرنگ کردن رابطه با دروغگویان و ایجاد ارتباط صمیمی با راستگویان
۵-عهد کردن با خدای خود جهت ترک دروغ در وهله اول به مدت چهل روز
۶-تلقین مثبت وتکرار جملاتی همچون: ” من می توانم. من تغییر میکنم.خواستن توانستن است.”
۷-تقویت معنویات با نوشتن و خواندن آیات امیدوار کننده وتکرار آن با ضبط صدا در گوشی وشنیدن آن در هنگام خواب. نمونه آیات: ” لااله الا الله” لاحول ولاقوه الابالله” و علی الله فلیتوکل المومنون ” توکلت علی الله” لاییاس من روح الله الا القوم الکافرین” ان الله سمیع بصیر” ان الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیر ما بانفسهم”
۸-مطالعه سرنوشت دروغگویان وراستگویان
۹-کلی گویی، موضوع عوض کردن، استفاده از سخنان دو پهلو در برابر سوالات بیجای دیگران (مثل جریان هجرت پیامبر و سخن حضرت ابوبکر به کسیکه دنبال کشتن رسول الله بود که فرمود این راهنمای من است)
۱۰-شرکت در کلاسهای مهارتهای زندگی خصوصا رفتار جراتمندانه وندادن فرصت به افراد سودجو
۱۱-مطالعه سیره پیامبر- صلی الله علیه وسلم- وتفسیر آیات واحادیث مربوط به کذب و صدق
۱۲- محدود کردن سوالات شخصی نسبت به دیگران
۱۳-دادن آزادی وایجاد محیط امن برای افراد تحت امر ( والدین برای فرزندان- معلم جهت دانش آموزان و…)
۱۴- دادن پاداش مادی و معنوی در قبال راستگویی افراد وعدم تنبیه خطاکاران
۱۵-……..
*استثنائات دروغ:
۱- هنگام صلح بین متخاصمین ( بین فردی، بین گروهی یا بین المللی)
۲- زمان جنگ (جهت حفظ ضروریات مثل: دین، جان، مال، عقل وآبرو. مراجعه به سیره خصوصا غزوه احزاب)
۳- بین زوجین (جهت جذب قلوب و دور کردن عوامل تنش زا)

• حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِیزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِیمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ أَنَّ حُمَیْدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَخْبَرَهُ أَنَّ أُمَّهُ أُمَّ
  کُلْثُومٍ بِنْتَ عُقْبَهَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا “سَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ یَقُولُ لَیْسَ الْکَذَّابُ الَّذِی یُصْلِحُ بَیْنَ النَّاسِ فَیَنْمِی خَیْرًا أَوْ یَقُولُ خَیْرًا”
  {صحیح بخاری/ ۲۴۹۵باب لیس الکذاب الذی یصلح بین الناس.}
  *- حَدَّثَنِی حَرْمَلَهُ بْنُ یَحْیَى أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِی یُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ أَخْبَرَنِی حُمَیْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ أَنَّ أُمَّهُ أُمَّ کُلْثُومٍ بِنْتَ عُقْبَهَ بْنِ أَبِی مُعَیْطٍ وَکَانَتْ مِنْ الْمُهَاجِرَاتِ الْأُوَلِ اللَّاتِی بَایَعْنَ النَّبِیَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ أَخْبَرَتْهُ
  أَنَّهَا سَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ یَقُولُ “لَیْسَ الْکَذَّابُ الَّذِی یُصْلِحُ بَیْنَ النَّاسِ وَیَقُولُ خَیْرًا وَیَنْمِی خَیْرًا
  قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَلَمْ أَسْمَعْ یُرَخَّصُ فِی شَیْءٍ مِمَّا یَقُولُ النَّاسُ کَذِبٌ إِلَّا فِی ثَلَاثٍ الْحَرْبُ وَالْإِصْلَاحُ بَیْنَ النَّاسِ وَحَدِیثُ الرَّجُلِ امْرَأَتَهُ وَحَدِیثُ الْمَرْأَهِ زَوْجَهَا”
  (کسی که بین مردم با گفتار خیرو رساندن سخنان محبت آمیز صلح برقرار می کند، دروغگو نامیده نمی شود. وابن شهاب فرمود: نشنیده ام اجازه داده شود در آنچه مردم آنرا دروغ می شمارند مگر در سه چیز: جنگ، صلح بین مردم و سخنان زن و شوهر نسبت به هم )
  {صحیح مسلم /۴۷۱۷ باب تحریم الکذب وبیان المباح منه}
  *راهکار محمد غزالی طوسی در شناخت زمان استفاده از استثنائات دروغ :
  الف- حرام: زمانی که رسیدن به مقصد ازکانال دروغ، امکان داشته باشد ولی به. آن نیاز نباشد
  ب- مباح: اگر برای رسیدن به مقصدی که مباح است، با راستگویی امکان پذیر نباشد.
  ج-واجب: اگر برای رسیدن به مقصدی که واجب است، با راستگویی امکان پذیر نباشد.
  ((إحیاء علوم الدین)) للغزالی (۳/۱۳۷). .
  در مجموع اگر انسان همیشه تقوای الهی رعایت کند و اهتمامش به این باشد که وارد محرمات خدا نگردد، خداوند حق و باطل را به او نشان خواهد داد. همچنانکه خودش وعده داده است: ” وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ” ﴿العنکبوت: ۶۹﴾
  (کسانی که برای (رضایت) ما به تلاش ایستند و در راه (پیروزی دین) ما جهاد کنند، آنان را در راههای منتهی به خود رهنمود (و مشمول حمایت و هدایت خویش) می‌گردانیم، و قطعاً خدا با نیکوکاران است (و کسانی که خدا در صف ایشان باشد پیروز و بهروزند).)
• *نمونه هایی از آیات واحادیث مربوط به موضوع:
• – قال الله تعالى: إِنَّمَا یَفْتَرِی الْکَذِبَ الَّذِینَ لاَ یُؤْمِنُونَ بِآیَاتِ اللّهِ وَأُوْلـئِکَ هُمُ الْکَاذِبُونَ {النحل: ۱۰۵}
• تنها و تنها کسانی (بر زبان خدا) دروغ می‌بندند که به آیات خدا ایمان نداشته باشند. و در حقیقت آنان دروغگویان واقعی هستند (نه محمّد امین. چرا که چنین کسانی از خدا و مجازات او باکی ندارند و هر وقت مصلحت بدانند، بر زبان دروغ می‌رانند).
• – وقال سبحانه: وَیْلٌ لِّکُلِّ أَفَّاکٍ أَثِیمٍ {الجاثیه: ۷}
• وای بر هر کس که دروغپرداز و بزهکار باشد! [[«أَفَّاکٍ»: بسیار دروغگو. کسی که دروغهای شاخدار می‌سازد.
• نمونه هایی از آیات واحادیث مربوط به موضوع: – قال الله تعالى: إِنَّمَا یَفْتَرِی الْکَذِبَ الَّذِینَ لاَ یُؤْمِنُونَ بِآیَاتِ اللّهِ وَأُوْلـئِکَ هُمُ الْکَاذِبُونَ {النحل: ۱۰۵} تنها و تنها کسانی (بر زبان خدا) دروغ می‌بندند که به آیات خدا ایمان نداشته باشند. و در حقیقت آنان دروغگویان واقعی هستند (نه محمّد امین. چرا که چنین کسانی از خدا و مجازات او باکی ندارند و هر وقت مصلحت بدانند، بر زبان دروغ می‌رانند). – وقال سبحانه: وَیْلٌ لِّکُلِّ أَفَّاکٍ أَثِیمٍ {الجاثیه: ۷} وای بر هر کس که دروغپرداز و بزهکار باشد! [[«أَفَّاکٍ»: بسیار دروغگو. کسی که دروغهای شاخدار می‌سازد. – وقال عزَّ وجلَّ: هَلْ أُنَبِّئُکُمْ عَلَى مَن تَنَزَّلُ الشَّیَاطِینُ تَنَزَّلُ عَلَى کُلِّ أَفَّاکٍ أَثِیمٍ یُلْقُونَ السَّمْعَ وَأَکْثَرُهُمْ کَاذِبُونَ {الشعراء: ۲۲۱- ۲۲۳} آیا به شما خبر بدهم شیاطین بر چه کسی نازل می‌شوند (و القاء وسوسه می‌کنند؟). بر کسانی نازل می‌گردند که کذّاب و بس گناهکار باشند. (به شیاطین) گوش فرا می‌دهند، و بیشترشان دروغگویند (و از پیش خود چیزهائی به هم می‌بافند). وقال سبحانه: لَوْلا جَاؤُوا عَلَیْهِ بِأَرْبَعَهِ شُهَدَاء فَإِذْ لَمْ یَأْتُوا بِالشُّهَدَاء فَأُوْلَئِکَ عِندَ اللَّهِ هُمُ الْکَاذِبُونَ {النور: ۱۳} چرا نمی‌بایست آنان (موظّف شوند) چهار شاهد را حاضر بیاورند تا بر سخن ایشان گواهی دهند؟ اگر چنین گواهانی را حاضر نمی‌آوردند، آنان برابر حکم خدا دروغگو (و مستحقّ تازیانه خوردن) بودند. – وقال فی وصف المنافقین: أَلَمْ تَر إِلَى الَّذِینَ نَافَقُوا یَقُولُونَ لإِخْوَانِهِمُ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ لَنَخْرُجَنَّ مَعَکُمْ وَلا نُطِیعُ فِیکُمْ أَحَدًا أَبَدًا وَإِن قُوتِلْتُمْ لَنَنصُرَنَّکُمْ وَاللَّهُ یَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَکَاذِبُونَ لَئِنْ أُخْرِجُوا لا یَخْرُجُونَ مَعَهُمْ وَلَئِن قُوتِلُوا لا یَنصُرُونَهُمْ وَلَئِن نَّصَرُوهُمْ لَیُوَلُّنَّ الأَدْبَارَ ثُمَّ لا یُنصَرُونَ [الحشر: ۱۱-۱۲]. آیا منافقانی را ندیده‌ای که پیوسته به برادران کافر اهل کتاب خود می‌گویند: هرگاه شما را بیرون کنند، ما هم با شما بیرون خواهیم آمد، و هرگز به زیان شما از سخن کسی فرمانبرداری نخواهیم کرد، و اگر با شما جنگ و پیکار شود، قطعاً به کمکتان شتافته و یاریتان خواهیم داد. خدا گواهی می‌دهد که آنان دروغ می‌گویند (و به عهد خود وفا نمی‌کنند). هرگاه اخراج شوند با آنان بیرون نمی‌روند، و اگر با ایشان جنگ و پیکار شود، به کمکشان نمی‌شتابند و یاریشان نمی‌دهند، و اگر هم (فرضاً) به کمک و یاریشان روند، پشت می‌کنند و می‌گریزند، و دیگر کمک و یاری نخواهند شد (و خدا ایشان را هلاک می‌گرداند). – وعنه أیضًا رضی الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله علیه وسلم: ((کفى بالمرء کذبًا أن یحدِّث بکلِّ ما سمع)) {۷۱۱۴رواه مسلم.}
• (برای شخص کافی است دروغگو نامیده شود اگر آنچه بشنود بازگو کند.)
• -* وعن أبی محمد، الحسن بن علی بن أبی طالب رضی الله عنهما، قال: حفظت من رسول الله صلى الله علیه وسلم: ((دع ما یریبک إلى ما لا یریبک؛ فإنَّ الصدق طمأنینه، والکذب ریبه)) [۷۱۱۸] رواه الترمذی (۲۵۱۸)، والنسائی (۵۷۱۱). وقال الترمذی: حسن صحیح. وصحح إسناده الحاکم وصححه الذهبی، وحسنه النووی فی ((المجموع)) (۱/۱۸۱)،
• (آنچه ترا به شک می اندازد رها کن بسوی آنچه ترا به شک نمی اندازد. همانا صدق و راستی آرامش است و دروغ شک و تردید.)
• *ما أخرجه الشیخان من حدیث عبد الله بن مسعود عن النبی صلى الله علیه وسلم قال: “علیکم بالصدق فإن الصدق یهدی إلى البر ، وإن البر یهدی إلى الجنه ، ومایزال الرجل یصدق ویتحرى الصدق حتى یکتب عند الله صدیقا ، وإیاکم والکذب فإن الکذب یهدی إلى الفجور ، وإن الفجور یهدی إلى النار ، ومایزال الرجل یکذب ویتحرى
• الکذب حتى یکتب عند الله کذابا”([۱])
• صحیح البخاری , رقم ۶۰۹۴ , کتاب الأدب (۱۰/۵۰۷) ؛ صحیح مسلم , رقم ۲۶۰۷ , کتاب البر (ص۲۰۱۲
• ( راستگو باشید چون راستگویی انسان را به سوی نیکی میبرد و نیکی او را وارد بهشت میکند فرد پیوسته راست میگوید تا جایی که در نزد خداوند صدیق (بسیار راستگو) لقب میگیرد و دروغ انسان را بسوی زشتی میکشاند و گناه فرد را وارد جهنم میکند، شخص پیوسته دروغ میگوید تا اینکه در پیشگاه خدا کذاب (بسیار دروغگو) لقب میگیرد.)
• عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ العَاصِ (رض) أَنَّ النَّبِیَّ (ص) قَالَ: أَرْبَعٌ مَنْ کُنَّ فِیهِ کَانَ مُنَافِقًا خَالِصًا وَمَنْ کَانَتْ فِیهِ خَصْلَهٌ مِنْهُنَّ کَانَتْ فِیهِ خَصْلَهٌ مِنْ النِّفَاقِ حَتَّى یَدَعَهَا إِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ وَإِذَا حَدَّثَ کَذَبَ وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَ. (متفق علیه).
• عبدالله بن عمر(رض) گوید: «پیامبر خدا (ص) فرمود: چهار خصلت است که در هر که باشد، منافق است و هر کس که یکی از آن خصلت‌ها را داشته باشد، بخشی از نفاق دارد تا آن را ترک کند: هر گاه حرف بزند دروغ بگوید و هر گاه وعده دهد، خلاف کند و چون پیمان بندد، خیانت ورزد و هر گاه نزاع کند، مرتکب گناه شود. (مسلم این دو حدیث را در صحیح، ج ۱، ص ۵۶ روایت کرده است)
• ………………………………………………………………………………………………………………….
• منابع:
• ا- موسوعه الأخلاق (با تصرف)
• https://play.google.com/store/apps/details؟id=com.zad.akhlaqpedia
• ۲- قران و صحیحین بخاری و مسلم
• ۳-اینترنت(تلخیص وتصرف)
• ۴-نظرات تعدادی از خواهران درگروه اجتماعی واتس آپ (تلخیص)

فاطمه شاکری